Η Θεσσαλονίκη στους Αιώνες

Η γεωγραφική θέση της Θεσσαλονίκης είναι τόσο προνομιακή, που η πόλη σ’όλη την ιστορική διαδρομή της δεν έχασε τη σημασία και την αξία της.

Χτίστηκε το 315 π.Χ. από τον Κάσσανδρο, βασιλιά της Μακεδονίας, ο οποίος της έδωσε το όνομα της γυναίκας του, η οποία ήταν ετεροθαλής αδερφή του Μεγάλου Αλεξάνδρου.Πριν το κτίσιμο της πόλης εκεί βρισκόταν ένας μικρός οικισμός, η Θέρμη, από την οποία πήρε το όνομά του ο Θερμαϊκός κόλπος. Για’αυτό και η Θεσσαλονίκη είναι γνωστή και ως «Νύμφη του Θερμαϊκού».

Γρήγορα έγινε η πρώτη πόλη της περιοχής, ισχυρό φρούριο και ευνοούμενη πόλη των Μακεδόνων και εξελίχθηκε τελικά στο σπουδαιότερο λιμάνι της Μακεδονίας.

Οι Ρωμαίοι, όταν την κατέκτησαν το 168 π.Χ. την έκαναν πρωτεύουσα της επαρχίας της Μακεδονίας, της έδωσαν το δικαίωμα της αυτοδιοίκητης πόλης και την τίμησαν με τον τίτλο της «Ελεύθερης Πόλης».

Η ανάπτυξη του εμπορίου, της ναυτιλίας και της βιοτεχνίας την ανέδειξαν σε μεγάλο πληθυσμιακά και πλούσιο κέντρο. Με το πέρασμα του Αποστόλου Παύλου από τη Θεσσαλονίκη γύρω στο 54 μ.Χ. η πόλη έγινε η «πύλη» απ’όπου μπήκε ο Χριστιανισμός στην Ευρώπη.

Η επικοινωνία της με τη Ρώμη και ολόκληρη την Ιταλία γινόταν εύκολα με την περίφημη «Εγνατία Οδό» (Via Egnatia) η οποία έφτανε μέχρι τον ποταμό Έβρο και αργότερα μέχρι την Κωνσταντινούπολη.

Η πρώτη τραγική δοκιμασία της πόλης συνέβη το 390 μ.Χ. όταν ο αυτοκράτορας Θεοδόσιος ο Μέγας διέταξε γενική σφαγή , επειδή οι κάτοικοί της αντιδρούσαν στις αποφάσεις του για την πάταξη της θρησκείας των αρχαίων Ελλήνων (ειδωλολατρείας) και την καθιέρωση του Χριστιανισμού.

Τον 7ο αιώνα μ.Χ. οι Απόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος δημιούργησαν το σλαβικό αλφάβητο (το Κυριλλικό) χρησιμοποιώντας τα κεφαλαία γράμματα της ελληνικής αλφαβήτου, εκπολίτισαν τους Σλάβους , τους έμαθαν τη γραφή και τους κατήχησαν στο Χριστιανισμό.

Το 904 μ.Χ. Σαρακηνοί πειρατές από την Κρήτη κυρίεψαν τη Θεσσαλονίκη, έκλεψαν τους θησαυρούς της, πήραν πολλούς αιχμαλώτους και έφυγαν.

Το 1185 μ.Χ. Νορμανδοί από τη Β. Ευρώπη την κατέκτησαν , τη λεηλάτησαν, σκότωσαν πολλούς κατοίκους καιαποφάσισαν να κυριεύσουν την Κωνσταντινούπολη αλλά τους σταμάτησε ο στρατός που έστειλε εναντίον τους ο αυτοκράτορας του Βυζαντίου Ισαάκιος Β’ Άγγελος.

Το 1204 μ.Χ. κυριεύτηκε από τους Φράγκους κι έγινε πρωτεύουσα του Λατινικού Βασιλείου της Θεσσαλονίκης. Το 1223 μ.Χ. ο Θεόδωρος Άγγελος Κομνηνός έδιωξε τους Φράγκους και Βουλγάρους της Μακεδονίας και η Θεσσαλονίκη έγινε η πρωτεύουσα ενός νέου ελληνικού κράτους. Με την επανασύσταση του Βυζαντινού κράτους , το 1261 μ.Χ., έγινε πρωτεύουσα του Δεσποτάτου της Θεσσαλονίκης.

Τελικά, στις 29 Μαρτίου 1430, ο Σουλτάνος Μουράτ Β’ με τον τουρκικό στόλο της Καλλίπολης, κατέλαβε την πόλη (βλ. Η Θεσσαλονίκη κατά την Τουρκοκρατία).

Κατά τις παραμονές της ελληνικής επανάστασης του 1821, η Θεσσαλονίκη ήταν μια αναπτυγμένη πόλη σε όλους τους τομείς. Ύστερα από την απελευθέρωση της Νότιας Ελλάδας, οι διοικητές της πόλης επέβαλαν στην περιοχή τάξη και ασφάλεια. Ιδρύθηκαν, κυρίως από Εβραίους, περίφημα σχολεία και οι Θεσσαλονικείς μετά τη φοίτησή τους σ’αυτά πήγαιναν στην Ευρώπη για ευρύτερη μόρφωση.

Όταν κατασκευάστηκε η πρώτη σιδηροδρομική γραμμή το 1871, η οποία συνέδεσε την πόλη με τη Σερβία τη Βιέννη, το Παρίσι και την Κωνσταντινούπολη, η οικονομική και πολιτιστική άνοδός της ήταν ραγδαία. Δημιουργήθηκαν τράπεζες, βιομηχανικές και εμπορικές εγκαταστάσεις, ιδρύθηκαν ανώτερα σχολεία και εκδίδονταν τοπικές εφημερίδες.

Η Θεσσαλονίκη εκσυγχρονίζεται με νέα κτίρια και δημόσια έργα που δίνουν στην πόλη ευρωπαϊκό χαρακτήρα. Χαράσσονται η παραλιακή οδός και η λεωφόρος Χαμηδιέ, ευθυγραμμίζεται η Εγνατία Οδός και διανοίγονται οι οδοί «Σαμπρή Πασά» (οδός Βενιζέλου) και «Μιδάτ Πασά» (οδός Αγίου Δημητρίου). Το 1886 αρχίζει η κατασκευή του λιμανιού. Είναι το πρώτο κτίριο που χτίστηκε στην Ελλάδα με μπετόν-αρμέ. Όσον αφορά στα δημόσια κτίρια, θα μπορούσε κανείς να τα χαρακτηρίσει «επαναστατικά». Το Διοικητήριο (1891), το Αυτοκρατορικό Λύκειο (1887), το Στρατηγείο (1903), το Νοσοκομείο (1902), το Τελωνείο (1911) και η Πινακοθήκη (1905) αποτελούν δείγματα αρχιτεκτονικής.

Το 1912 με το Βαλκανικό πόλεμο, η Θεσσαλονίκη ελευθερώθηκε από την τουρκική κυριαρχία στις 26 Οκτωβρίου και υπογράφτηκε το πρωτόκολλο της παράδοσης της πόλης στους Έλληνες. Στη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, η Θεσσαλονίκη πήρε μέρος στον πόλεμο στο πλέυρό των συμμάχων της Αντάντ.

Το 1917 εκδηλώθηκε στην πόλη μεγάλη πυρκαγιά η οποία κατέστρεψε μεγάλο μέρος της. Με τις προσπάθειες της νέας ελληνικής διοίκησης, η πολεοδομική και αρχιτεκτονική αναδιοργάνωση της πόλης επιταχύνθηκε και πλουτίστηκε με πλουτίστηκε με αρχαιοελληνικά και ευρωπαϊκά στοιχεία. Αυτό είχε σαν συνέπεια να καταστραφούν αρκετικά Οθωμανικά, λατρευτικά και λειτουργικά κτίρια.

Πολύ σημαντικές πληθυσμιακές μεταβολές έγιναν με την εγκατάσταση Μικρασιατών και θρακιωτών προσφύγων (έπειτα από τη Μικρασιατική καταστροφή του 1922) σύμφωνα με τη συνθήκη της Λωζάνης, με την οποία αποφασίστηκε η ελληνοτουρκική ανταλλαγή πληθυσμών και με την εσωτερική μετανάστευση που παρατηρείται κατά τη δεκαετία του 1930 αλλά και μεταγενέστερα προς τα μεγάλα αστικά κέντρα. Στις 3 Οκτωβρίου 1926, εγκαινιάστηκε η πρώτη Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης.

Στη διάρκεια της Γερμανικής κατοχής κατά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, εξολοθρεύτηκε η μεγάλη Εβραϊκή κοινότητα της πόλης. Εξολοθρεύτηκαν 46.000 Εβραίοι. Η απελευθέρωσή της από τους Γερμανούς έγινε στις 27 Οκτωβρίου 1944.

Τον Ιούνιο του 1978, ένας μεγάλος σεισμός επέφερε στη νπόλη 49 νεκρούς, πολλούς τραυματίες και υλικές ζημιές ύψους 2,1 δις δραχμών.

Το έτος 1997 η Θεσσαλονίκη έγινε Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης, στη διάρκεια του οποίου της δόθηκε η ευκαιρία να επιδείξει την πολιτιστική της ζωή και ανάπτυξη.

Φτωχομάνα για κάποιους, αριστοκράτισσα για άλλους, Γαλλίδα για μερικούς και Οθωμανή για ορισμένους, η Θεσσαλονίκη είναι μια πόλη που δύσκολα μπορείς να αντισταθείς στη γοητεία της. Δεν είναι τυχαίο που την ύμνησαν σπουδαίοι άνθρωποι όπως ο Γεώργιος Ιωάννου (λογοτέχνης), ο Κωστής Μοσκώφ (ιστορικός, ποιητής και δοκιμιογράφος), ο Βασίλης Τσιτσάνης (μια από τις σημαντικότερες φυσιογνωμίες του λαϊκού και ρεμπέτικου τραγουδιού), ο Σταύρος Κουγιουμτζής (μουσικός και στιχουργός), ο Διονύσης Σαββόπουλος (συνθέτης, στιχουργός και ερμηνευτής), ο Νίκος Παπάζογλου (μουσικός, ερμηνευτής και δισκογραφικός παραγωγός), ο Ντίνος Χριστιανόπουλος (ποιητής, πεζογράφος, φιλόλογος και κριτικός) και πολλοί άλλοι.