Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης

Η Θεσσαλονίκη κατοικούνταν από Εβραίους από την ίδρυση της ακόμα από τον Κάσσανδρο το 316 πΧ. Από το 1376 ξεκίνησε μια ευρείας κλίμακας μετανάστευση Eβραίων από τη Δυτική Eυρώπη, οι οποίοι ονομάζονταν Ασκεναζίτες. Tο 1430 η Θεσσαλονίκη είχε 2.000 κατοίκους ενώ στο τέλος του 15ου αιώνα ο συνολικός πληθυσμός ανερχόταν σε 29.000 κατοίκους, από τους οποίους μισοί τουλάχιστον ήταν Eβραίοι. Η μεγαλύτερη όμως μετακίνηση έγινε από Σεφαραδίτες που προέρχονταν κυρίως από την Ιβηρική Χερσόνησο από όπου εξορίστηκαν το 1492 και οι οθωμανικές αρχές επέτρεψε την εγκατάστασή τους προσβλέποντας στις γνώσεις τους στην φαρμακευτική, στην υφαντουργία, στην τυπογραφία και στην κατασκευή πυρίτιδας και όπλων.

Σύμφωνα με την μελέτη του Απόστολου Βακαλόπουλου οι Ισπανοεβραίοι και Γερμανεοεβραίοι αποδείχθηκαν ως οι κύριοι φορείς της μεγάλης οικονομικής προόδου της Θεσσαλονίκης χάρη στην τεχνογνωσία τους στην κλωστοϋφαντουργία η παραγωγή της οποίας αξιοποιήθηκε από την εμπορική άνθηση του λιμανιού της Θεσσαλονίκης. Τον καιρό της Ελληνικής Επανάστασης οι Εβραίοι αποτελούσαν τα πιο φτωχά στρώματα του πληθυσμού της πόλης ωστόσο οι μεταρρυθμίσεις τους Τανζιμάτ αξιοποιήθηκαν από την πλευρά τους και τους κατέστησαν κύριους φορείς του δυτικού κεφαλαίου και βασικό πυρήνα της αστικής τάξης με προεξάρχοντες τους εμπορικούς οίκους Allatini, Modiano, Misrahi, και Fernardez.

selanik-modiano-1920
Η Στοά Μοδιάνο όπως φαινόταν από την Πλατεία Ελευθερίας

Η κοινωνική πόλωση εντός του πληθυσμού των Εβραίων (αστοί εναντίον εργατών), το μορφωτικό επίπεδο και η επαφή τους με τη δυτική διανόηση και τις σοσιαλιστικές ιδέες είχαν ως αποτέλεσμα από την εβραϊκή κοινότητα να οργανωθεί το εργατικό κίνημα της πόλης και να συσταθεί ο κυριότερος πυρήνας σοσιαλιστών στον ελλαδικό χώρο. Κατά την δεκαετία του ’20 άρχισαν να εκδηλώνονται αντισημιτικές επιθέσεις και πογκρόμ στην πόλη ενώ με αφορμή την εγκατάσταση των προσφύγων στην πόλη άρχισαν να ασκούνται πιέσεις στην εβραϊκή κοινότητα για παραχώρηση χώρων του εβραϊκού νεκροταφείου.

Η κρίση του’ 29 είχε μεγάλες επιπτώσεις στην οικονομική ζωή των Εβραίων αλλά δεν ήταν τίποτα μπροστά σε αυτό που θα ακολουθούσε με την θηριωδία των Ναζί. Μετά την κατάληψη της Θεσσαλονίκης από τον στρατό του Χίτλερ η Γκεστάπο και ελληνικές φασιστικές ομάδες άρχισαν να πραγματοποιούν εφόδους σε εβραϊκές λέσχες, οι εβραϊκές εφημερίδες έκλεισαν, ενώ ενθαρρύνθηκαν οι ντόπιοι αντισημίτες να κολλήσουν αντιεβραϊκές αγγελίες στα μαγαζιά, στα καφενεία και πολλοί Εβραίοι συνελήφθησαν και πολλοί από αυτούς τουφεκίστηκαν ως κομμουνιστές. Επιτάχθηκαν εβραϊκά σπίτια στις οδούς Μιαούλη και Μισραχή για τη στέγαση γερμανικών οικογενειών ενώ λεηλατήθηκαν εβραϊκές βιβλιοθήκες  και συναγωγές.

thessaloniki-jews-extortion

Στις 14 Μαρτίου του 1943 ανακοινώθηκε στους Εβραίους της συνοικίας-στρατοπέδου Χιρς, όπου είχε διαμορφωθεί από τους Ναζί ως γκέτο, ο εκτοπισμός τους στην Πολωνία. Εκείνη την ημέρα με το πρώτο τρένο έφυγαν 2.800 άτομα στοιβαγμένα στα βαγόνια με τελικό προορισμό το στρατόπεδο συγκέντρωσης Άουσβιτς. Μέχρι το καλοκαίρι και οι τελευταίοι από τους 25.000 Εβραίους είχαν εκτοπιστεί στο Άουσβιτς όπου εξολοθρεύτηκαν στους θαλάμους αερίων. Οι ελάχιστοι που επιβίωσαν επέστρεψαν στη Θεσσαλονίκη σε άθλια κατάσταση μην έχοντας πλεόν περιουσία καθώς το ελληνικό κράτος επέτρεψε στους «επιτηρητές των εβραϊκών περιουσιών» το να μονιμοποιήσουν ως ιδιοκτησία τους τις περιουσίες των εκδιωχθέντων συμπολιτών τους.

Σήμερα η Ισραηλιτική κοινότητα Θεσσαλονίκης αριθμεί 1.100 μέλη, διατηρεί Συναγωγή, Δημοτικό Σχολείο, Γηροκομείο, Κοινοτικό Κέντρο και το Εβραϊκό Μουσείο.

Για περισσότερα διαβάστε:

Βακαλόπουλος, Απόστολος (1992). Ιστορία της Μακεδονίας 1354–1833. Εκδόσεις Βάνιας.

Μόλχο Ρένα (2014) Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης 1856-1917, Εκδόσεις Πατάκη

Ναρ, Αλμπέρτος (1997). «Κειμένη επί ακτής θαλάσσης…» Μελέτες και άρθρα για την Εβραϊκή Κοινότητα της Θεσσαλονίκης. University Studio Press

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Name*